Overgewicht

Overgewicht is “het” gezondheidsprobleem in ontwikkelde landen. In Nederland kampt 45 procent van de inwoners van 20 jaar met matig of ernstig overgewicht, aldus cijfers van het CBS.[i] In de meeste lidstaten van de EU is de situatie ernstiger. Blijkens gegevens van de EU behoren de Nederlanders tot de slankste inwoners van Europa. Nederlandse behoren bijvoorbeeld tot de slankste mannen van Europa.[ii] Er is dan ook een markt voor supplementen die gewichtsverlies in de hand werken. 
 

Markt voor afslanksupplementen

Marktbureaus schatten dat de Amerikaanse markt voor afslanksupplementen zestig procent van de wereldmarkt voor deze producten uitmaakt. De meeste gegevens over de markt voor afslankproducten zijn dan ook verzameld in de VS.

Het vakblad  Nutrition Business Journal schatte medio 2009 de omvang van die markt voor de VS alleen op 1,7 miljard dollar.[iii] Die schatting is lager dan in voorafgaande jaren. De markt is nog niet hersteld van de geduchte klap die de Amerikaanse overheid in 2004 uitdeelde. In dat jaar verbood de Amerikaanse overheid – en andere overheden volgden het Amerikaanse voorbeeld – het meest populaire afslanksupplement op de wereldmarkt: de ECA-combinatie. Amerikanen besteedden in 2002 volgens Nutrition Business Journal voor 1,3 miljard aan dat supplement.
 

De ephedrine-cafeïne-combinatie

De combinatie van ephedrine en cafeïne is het geesteskind van een Deense huisarts uit het stadje Elsinore, die in 1972 de pillen gaf aan patiënten met overgewicht. Media-aandacht en mond-tot-mond-reclame zorgden er al snel voor dat binnen een half jaar tienduizenden Denen de pillen gebruikten.

 De ‘Elsinore-pillen’, zoals kranten ze noemden, bevatten cafeïne en ephedrine in een verhouding van 10:1. Meestal bevatten ze 200 mg cafeïne en 20 mg ephedrine. Gebruikers moesten die pillen 2-3 keer per dag innemen. De bestanddelen stimuleren het verbranden van energie door het lichaam, en versterken in theorie elkaars werking. Ephedrine imiteert de werking van stofwisselingsverhogende hormonen als adrenaline en noradrenaline, en dwingt vetcellen vetzuren af te geven aan de bloedbaan zodat de spieren ze kunnen verbranden. Dat gebeurt normaliter als adrenaline of nor-adrenaline interacteren met receptoren aan de buitenkant van de cel. Hoe gevoelig de cel is voor dat signaal, hangt in belangrijke mate af van het boodschappermolecuul cAMP. Cafeïne verhoogt de concentratie van dat molecuul in de cel door het enzym PDE, dat cAMP afbreekt, te saboteren. Cafeïne zorgt dus voor meer cAMP, en maakt zo de cellen dus gevoeliger voor adrenaline en nor-adrenaline. De combinatie is niet alleen actief in vetcellen. In andere weefsels verhoogt de combinatie het verbruik van energie door de stofwisseling van de cellen te verhogen.

Studies naar de effectiviteit van de combinatie van beide middelen komen met uiteenlopende resultaten. Volgens sommige studies verliezen mensen op dieet slechts enkele kilo’s extra als ze pillen slikken.[iv] Andere studie melden beter resultaten. In een Hongaars onderzoek verliezen afslankers dankzij CE-pillen vier keer meer gewicht dan afslankers die een placebo krijgen,[v] en volgens een Deense studie is de CE-mix effectiever dan de dieetamfetamine dexfenfluramine.[vi]
 

De ephedrine-cafeïne-aspirine-combinatie (ECA)

In de jaren negentig komen afslankers dankzij het internet op grote schaal in aanraking met de combinatie van cafeïne en ephedrine. Bedrijven proberen de combinatie sterker te maken door er nog aspirine of salicylzuur aan toe te voegen. Salicylzuur remt het enzym COX-1, dat een sleutelrol speelt bij de aanmaak van ontstekingsfactoren als de prostaglandines PGE1 en PGE2.[vii] Die ontstekingsfactoren remmen de afgifte van noradrenaline. Omdat aspirine de aanmaak van de ontstekingsfactoren verlamt, schakelt de stof in theorie een feedbackmechanisme uit waarmee het lichaam de stimulerende werking van cafeïne en ephedrine afzwakt. Gebruikers die zelf hun ECA-combinatie maken, gebruiken daarvoor één keer per dag een dosis van 350 mg aspirine. Een enkeling houdt het op de hoeveelheid in een kinderaspirientje: 80 mg. Niet iedereen is overigens overtuigd van het nut van de toevoeging van aspirine aan de combinatie. De critici wijzen erop dat dezelfde prostaglandines ook de aanmaak van cAMP in cellen verhogen.
 

ECA-supplementen

De eerste ECA-producten die op de markt verschijnen bevatten zuivere ephedrine, zuivere cafeïne en zuivere aspirine. Ze lopen beperkte tijd uitstekend – totdat de overheden ingrijpen. Pharmacologische stoffen horen niet in een voedingssupplement. Bedrijven zijn echter niet voor één gat te vangen, en nemen vervolgens hun toevlucht tot plantaardige extracten van guarana of kolanoot (bevatten cafeïne), Ephedra-achtige planten als Ephedra sinica (bevatten ephedrine) of witte wilgenbast (bevat een analoog van aspirine). Die supplementen komen vanaf 2000 in een steeds kwader daglicht te staan, als medische tijdschriften gevallen gaan publiceren waarin gebruikers van die supplementen hart- of vaataandoeningen ontwikkelen en soms zelfs overlijden.[viii] De incidenten zijn vooral het gevolg van de ephedrines in de supplementen. De adrenaline-imiterende stoffen maken de haarvaten nauwer, en verhogen zo de bloeddruk en de kans op een infarct of een beroerte. Cardiologen ontdekken al hartritmestoornissen in proefpersonen binnen enkele uren nadat die een ECA-supplement hebben ingenomen.[ix] Hoewel onderzoeken onder gebruikers, betaald door producenten van afslankmiddelen, geen noemenswaardige risico’s aan het licht brengen,[x] leidt de aanhoudende stroom incidenten in 2004 uiteindelijk tot een verbod op supplementen met extracten van Ephedraplanten.[xi] Kort nadat de Amerikaanse overheid het verbod uitvaardigt volgen landen in de EU het Amerikaanse voorbeeld.
 

Alternatieven voor de ECA-supplementen

Al voordat de ephedra-ban van kracht wordt is de supplementenindustrie begonnen met de ontwikkeling van alternatieve producten. Meestal betekende dit dat de bedrijven op zoek gingen naar alternatieven voor de verboden Ephedra-extracten. De meeste producenten grepen naar (nog) hogere doses cafeïne, extracten van groene thee en de citrusvrucht Citrus aurantium. De meest actieve stoffen in die extracten zijn respectievelijk het polyfenol epigallocatechinegallaat (EGCG) en het aan ephedrine verwante synephrine. 
 

EGCG

De volledige werking van EGCG is nog onduidelijk. Een belangrijk mechanisme is dat EGCG het enzym catechol-O-methyltransferase afremt. Dat enzym deactiveert metabolismeverhogende hormonen als adrenaline en nor-adrenaline. Een recenter inzicht is dat EGCG direct het energieverbruik door het lichaam stimuleert, en de activiteit van de energie-opwekkende mitochondria in cellen verhoogt. Studies hebben het effect van supplementen met groene thee-extract op gewichtsverlies aangetoond. Volgens een recent onderzoek verhoogt het drie maal daags innemen van een supplement met 250 mg groene thee-extract het energieverbruik met een bescheiden 90 kcal/dag.[xii] De kwaliteit van het gebruikte extract was niet erg groot. Dagelijks consumeerden de proefpersonen nog geen 100 mg EGCG.

Cafeïne versterkt de werking van EGCG.  In een Canadese studie verhoogt het drie maal daags innemen van een supplement met 200 mg cafeïne (in de vorm van guarana-extract) en 270-1200 mg EGCG het energieverbruik met 158-197 kcal/dag.[xiii] Afslanksupplementen met dergelijke forse doses EGCG zijn overigens nauwelijks op de markt. Daar ligt al een kans voor supplementenbedrijven.

Een probleem met EGCG-supplementen is dat EGCG op meerdere plaatsen in het lichaam actief is, en daar effecten kan hebben die het verminderen van vetreserves juist tegenwerken. Zo verhoogt EGCG de opname van glucose door cellen doordat het de gevoeligheid voor insuline versterkt.[xiv] Dat effect is minder gewenst tijdens het volgen van een afslankdieet. Cellen die meer glucose opnemen verbranden immers minder vet. Onderzoekers benadrukken dan ook dat groene thee-supplementen beter tot hun recht komen bij een dieet met weinig koolhydraten.[xv]
 

Citrus aurantium

In extracten van de citrusvrucht Citrus aurantium zitten meerdere ephedrine-achtige stoffen. Behalve synephrine bevatten de extracten ook tyramine, octopamine, N-methyl-tyramine en hordenine. Een gebruikte combinatie is 400 mg cafeïne (in de vorm van extracten) en 40 mg synephrine (ook in de vorm van extracten) per pil. Gebruikers zouden dan 1-3 pillen per dag moeten gebruiken.

Hoewel supplementenmakers op basis van reageerbuisstudies vermoeden dat de verbindingen in Citrus aurantium een soortgelijke werking hebben als ephedrine, weten onderzoekers nog niet of de extracten ook echt werken. Dat komt omdat de werking van de bewuste verbindingen in celstudies niet in de buurt komt bij die van de ephedrine.

De qua resultaten meest belovende studie betreft een zwaar gedoseerd preparaat. Gebruikers slikken daarin 6 weken dagelijks pillen met 975 mg Citrus aurantium, 528 mg cafeïne en 900 mg Sint-Janskruid, en vallen 3,1 kilo meer af dan niet-gebruikers.[xvi] In hoeverre de ephedrine-achtige stoffen  dat gewichtsverlies veroorzaken is niet duidelijk. Overzichtsstudies durven dan ook niet te concluderen dat Citrus aurantium werkt.[xvii]

Ook afslanksupplementen met Citrus aurantium zouden, blijkens gevalsstudies in de medische literatuur, niet geheel zonder risico’s zijn - en tot hartaandoeningen kunnen leiden.[xviii]  Lees hier mee over een gebruiker die een hartaanval kreeg na gebruik van een stacker gebaseerd op synephrine.
 

Oordeel over ephedrinevervangers

Echte vervangers voor de verboden producten op basis van Ephedra zijn de nieuwe afslanksupplementen op basis van groene thee en Citrus aurantium niet. Dat is de industrie niet aan te rekenen. Ook farmacologen hebben tot op de dag van vandaag geen bijster effectieve medicijnen tegen overgewicht kunnen ontwikkelen. Volgens een recente overzichtsstudie van de University of Alberta is rimonabant het meest succesvolle medicijn dat op dit moment op de markt is. Dat medicijn laat gebruikers op jaarbasis gemiddeld slechts 5 kilo van hun overgewicht kwijtraken.[xix] Het menselijk lichaam is vooral ingesteld op het opslaan van lichaamsvet, en niet op het kwijtraken daarvan. We zijn gebouwd op het overleven van perioden van honger en schaarste, niet op het overleven van perioden van weldaad en overvloed.

 



[i] Visscher TLS, Viet AL, van den Brink CL, Gommer AM. How many people are overweight or underweight? In: Public Health Survey, National Public Health Compass. Bilthoven: RIVM, <http://www.nationaalkompas.nl> Health Determinants \ Personal \ Body Weight, September 22, 2008.

[ii] Trouw - 24.4.2009.

[iii] Functional Ingredients, July 31, 2009.

[iv] Astrup A, Breum L, Toubro S, Hein P, Quaade F. The effect and safety of an ephedrine / caffeine compound compared to ephedrine, caffeine and placebo in obese subjects on an energy restricted diet. A double blind trial. Int J Obes Relat Metab Disord. April 1992, 16 (4) :269-77.

[v] Molnar D, Török K, Erhardt E, Jeges S. Safety and efficacy of treatment with an ephedrine / caffeine mixture. The first double-blind placebo-controlled pilot study in adolescents. Int J Obes Relat Metab Disord. December 2000, 24 (12) :1573-8.

[vi] Breum L, Pedersen JK, Ahlstrom F, Frimodt-Møller J. Comparison of an ephedrine / caffeine combination and dexfenfluramine in the treatment of obesity. A double-blind multi-center trial in general practice. Int J Obes Relat Metab Disord. 1994 Feb; 18 (2) :99-103.

[vii] Tsuda K, Nishio I, Masuyama Y. Diminished prostaglandin-mediated inhibition of norepinephrine release from the sympathetic nerve endings in spontaneously hypertensive rats. Clin Exp Hypertens A. 1987, 9 (10) :1601-14.

[viii] Haller CA, Benowitz NL. Adverse cardiovascular and central nervous system events associated with dietary supplements containing ephedra alkaloids. N Engl J Med. 2000 Dec 21; 343 (25) :1833-8.

[ix] BF McBride, Kara Panos AK, Krudysz A, Kluger J, Coleman CI, White CM. Electro Cardio Graphic and hemodynamic effects of a multicomponent dietary supplement containing ephedra and caffeine: a randomized controlled trial. JAMA. 2004 Jan 14; 291 (2): 216-21.

[x] Boozer CN, Daly PA, Homel P, Solomon JL, Blanchard D, Nasser JA, Strauss R, Meredith T. Long-Term Randomized, Double-Blind Placebo Controlled Safety and Efficacy Study of an Herbal Ephedra / Caffeine Compound. International Journal of Obesity (2002) 26 593-604.

[xi] Associated Press, 30/12/2003.

[xii] Auvichayapat P Prapochanung M, O Tunkamnerdthai, Sripanidkulchai BO, Auvichayapat N, Thinkhamrop B Kunhasura S, Wongpratoom S, S Sinawat, Hongprapas P. Effectiveness of green tea on weight reduction in obese Thais: A randomized, controlled trial. Physiol Behav. 2008 Feb 27; 93 (3) :486-91.

[xiii] Berube-Parent S, Pelletier C, Dore J, Tremblay A. Effects of encapsulated green tea and Guarana extracts containing a mixture of epigallocatechin-3-gallate and caffeine on 24 h energy expenditure and fat oxidation in men. Br J Nutr. September 2005, 94 (3) :432-6.

[xiv] Jung KH, Choi HS, Kim DH, Han MY, Chang UJ, Yim SV, Song BC, Kim CH, Kang SA. Epigallocatechin gallate stimulates glucose uptake through the Phosphatidylinositol 3-kinase-mediated pathway in L6 rat skeletal muscle cells. J Med Food. September 2008, 11 (3) :429-34.

[xv] DSM Nutritional Products. Researchers Look To Solve Mystery Behind EGCG And Probiotics. 10 Oct 2006.

[xvi] Colker CM, Kalman DS, Torina GC, Perlis T, Street C. Effects of Citrus aurantium extract, caffeine, and St. John's Wort on body fat loss, lipid levels, and mood states in overweight healthy adults. Current Therapeutic Res 1999 60: 145-153.

[xvii] Haaz S, Fontaine KR, Cutter G, N Limdi, Peru Mean-Chaney S, Allison DB. Citrus aurantium and synephrine alkaloids in the treatment of overweight and obesity: an update. Obes Rev. February 2006, 7 (1) :79-88.

[xviii] Smedema JP, Müller GJ. Coronary spasm and thrombosis in a bodybuilder using a nutritional supplement containing synephrine, octopamine, tyramine and caffeine. S Afr Med J. 2008 May; 98 (5) :372-3.

[xix] Rucker D, Padwal R, Li SK, Curioni C, Lau DC. Long term pharmacotherapy for obesity and overweight: updated meta-analysis. BMJ. 8 December 2007, 335 (7631) :1194-9.

 

Keywords: Afvallen en slank worden plus slank blijven met stackers - stacker en  CLA en groene thee.

 
 
Privacybeleid  |   Levering  |   Algemene voorwaarden  |   Contact  |   Over ons